Zadania, w których maturzysta będzie musiał określić funkcję języka, np. czy tekst jest ekspresywny lub poetycki. Na podstawowej maturze z języka polskiego maturzyści dostaną dwa arkusze Lista lektur obowiązkowych dla tych maturzystów, którzy w 2023 roku i później zdecydują się pisać egzamin dojrzałości nie tylko na poziomie podstawowym (sprawdź listę lektur obowiązkowych na maturze podstawowej z języka polskiego ), ale także na poziomie rozszerzonym, zawiera 26 pozycji. Wszystkie one – wraz z ich twórcami i Matura 2022. Rozszerzona matura z języka polskiego - arkusze CKE - RMF24.pl - Za nami kolejny dzień matur. Niektórzy abiturienci rano we wtorek mierzyli się z egzaminem z języka polskiego na W tym roku matura rozszerzona z polskiego odbędzie się 10 maja, w poniedziałek, o godz. 9:00. Na jej wykonanie maturzyści będą mieli 180 minut. Również we wtorek, 21 listopada o godz. 14.00 rozpoczęła się próbna matura z polskiego na poziomie rozszerzonym. Egzamin trwał 150 minut, zakończył się ok. godz. 16.30. Przypominamy, że matura rozszerzona w 2024 roku składa się z jednego zadania – napisania wypracowania na co najmniej 500 wyrazów. Matura polski 2022 na poziomie podstawowym. Jak wyglądał egzamin 4.05.2022? Matura z polskiego 2022 na poziomie podstawowym odbyła się 4 maja 2022 roku od godz. 9. To jeden z przedmiotów obowiązkowych. Arkusze CKE będą dostępne w dniu egzaminu po godz. 14. Jakie tematy… 1Nn0XC9. Matura już w maju 2022 r. To jeden jeden z najważniejszych egzaminów w życiu każdego ucznia. Maturzyści zmierzą się przede wszystkim z językiem polskim, który jest obowiązkowym przedmiotem na egzaminie dojrzałości. Zapewne wielu zastanawia się, jakie są w tym roku wymagania. Czego spodziewać się na maturze z języka polskiego? Wszystkie najważniejsze informacje znajdziecie poniżej. Matura z języka polskiego - jakie są wymagania? Co trzeba umieć? Odpowiedzi na te pytania szuka wielu maturzystów. Uczniowie już w maju zmierzą się z najważniejszym egzaminem w swoim życiu. Co trzeba wiedzieć o maturze z języka polskiego? Warto zwrócić uwagę na informacje, które zostały przygotowane przez ministerstwo i Centralną Komisję Egzaminacyjną (CKE). W tym roku ponownie zrezygnowano z egzaminu ustnego, a obowiązkowa będzie wyłącznie część pisemna. Do części ustnej mogą przystąpić jednak maturzyści, którzy biorą udział w procesie rekrutacji na zagraniczne uczelnie wyższe lub do realizacji umów międzynarodowych. ZOBACZ RÓWNIEŻ: Matura 2023 - informator i zmiany CKE przeraziły uczniów! Będzie trudniej zdać? Lektury szkolne - filmy. Ekranizacje książek, które pomogą w nauce Co na maturze 2022 z języka polskiego? Już niewiele czasu zostało na powtórkę materiału z języka polskiego. Wielu tegorocznych maturzystów zastanawia się, co będzie na maturze 2022. Warto zapoznać się z oficjalnym aneksem informatora maturalnego, w którym znajdują się najważniejsze informacje dla uczniów przystępujących do egzaminu. To na pewno ułatwi przygotowanie się do poszczególnych przedmiotów, w tym do języka polskiego. Największym wyzwaniem będzie wypracowanie, które pojawi się na maturze. Tutaj nie ma znaczących zmian i ponownie pojawi się jeden temat do wyboru, a w nim fragment tekstu, który trzeba będzie poddać analizie i interpretacji. W tym przypadku warto zapoznać się z listą obowiązkowych lektur szkolnych i powtórzyć sobie najważniejsze teksty. Od 2015 roku aż trzykrotnie na maturze pojawiła się „Lalka” Bolesława Prusa oraz „Dziady” Adama Mickiewicza. Czego jeszcze spodziewać się spodziewać? Sprawdźcie: Zadania, w których maturzysta będzie musiał samodzielnie napisać streszczenie wybranego tekstu Pytania o konkretne dzieło literackie, np. poznać utwór po fragmencie tekstu i napisać tytuł książki oraz autora Zadania, w których trzeba określić, które zdanie jest prawdziwe, czy fałszywe Zadania, w których maturzysta będzie musiał określić funkcję języka, np. czy tekst jest ekspresywny lub poetycki Na podstawowej maturze z języka polskiego maturzyści dostaną dwa arkusze - tzw. czytanie ze zrozumieniem oraz wypracowania maturalne. W pierwszym znajdą się dwa teksty, które będą dotyczyć szeroko pojętej literatury, filozofii oraz kultury języka. Ten ostatni występuje najczęściej na egzaminie. Za pierwszy arkusz uczeń może otrzymać maksymalnie 20 pkt. W drugim arkuszu znajdują się trzy wypracowania maturalne. Uczeń wybiera jeden temat i pisze rozprawkę (do wyboru są dwa tematy) lub interpretację wiersza (jeden temat). Za tę część egzaminu maturzysta może otrzymać maksymalnie 50 punktów. Sonda Którego przedmiotu obawiasz się na maturze 2022 najbardziej? języka polskiego matematyki języka angielskiego dodatkowego przedmiotu, który zdaję Listen to "Lektury szkolne - streszczenia" on Spreaker. Backend fetch failed Guru Meditation: XID: 1071448104 Varnish cache server Matura 2022. Geografia: pewniaki, co powtórzyć Matura z geografii na poziomie rozszerzonym jest jednym z najpopularniejszych egzaminów dodatkowych - po języku angielskim i matematyce. W środę o godz. 9:00 maturzyści zasiądą na salach egzaminacyjnych i otrzymają arkusze CKE z pytaniami i zadaniami dotyczącymi wiedzy zdobytej w szkole średniej. Jakich zagadnień powinni spodziewać się maturzyści na egzaminie z geografii? Jakie są pewniaki na maturę z geografii? Niżej przedstawiamy zagadnienia, które niemal na pewno pojawią się na maturze. Czytaj też: Matura 2022 z historii rozszerzonej. "Ja idąc na maturę z historii...". Te wpisy maturzystów to złoto! Hity Twittera Pewniaki na maturze 2022 z geografii rozszerzonej Co będzie na maturze 2022 z geografii? Tego uczniowie dowiedzą się w momencie rozpoczęcia egzaminu, w środę ( o godz. 9:00. Arkusze CKE zostaną opublikowane kilka godzin później. Znajdziecie je również na gdzie nie tylko opublikujemy kompletne arkusze egzaminacyjne, ale także sugerowane odpowiedzi. Tymczasem warto powtórzyć przed maturą następujące zagadnienia: Topograficzna mapa Polski Mapa świata Mapa poziomicowa Strefy klimatyczne Położenie i środowisko przyrodnicze Polski Analiza wykresów Ludność i rozwój społeczno-gospodarczy Demografia i migracja ludności Metody badań geograficznych Kształt i ruchy Ziemi Sfery Ziemi: hydrosfera, atmosfera, litosfera, pedosfera i biosfera Na pierwszy rzut oka, powyższe zagadnienia mogą wydawać się trudne i budzić przerażenie. Tak naprawdę to wszystko znajduje się w programie nauczania i nie wykracza poza zakres materiału, który był omawiany na lekcjach geografii. Jeśli więc uczęszczaliście do szkoły regularnie, nie opuszczaliście zajęć i uważaliście na lekcjach, matura 2022 z geografii powinna być formalnością! Rozwiąż QUIZ: Matura 2022 z geografii. Szybka powtórka przed maturą. Ile punktów uzbierasz? Sprawdź, czy zdasz! Matura z geografii. Arkusze CKE Warto też zajrzeć do arkuszy CKE z geografii z poprzednich lat. Arkusz z 2021 roku znajdziecie poniżej. Znajdziecie w nim mapę fragmentu Beskidu Niskiego, pytania o skały fliszu karpackiego, o fronty atmosferyczne, procesy prowadzące do powstania passatów czy etapy powstawania Himalajów. Matura dla uchodźców z Ukrainy Backend fetch failed Guru Meditation: XID: 186816911 Varnish cache server W roku 2022 matura zostanie również przeprowadzona na podstawie wymagań egzaminacyjnych, a nie jak do roku 2020 na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej. Poniżej aktualne wymagania z WOS: Spis treści III etap edukacyjny 1. Podstawowe umiejętności życia w grupie. 2. Życie społeczne. 3. Współczesne społeczeństwo polskie. 4. Być obywatelem. 5. Udział obywateli w życiu publicznym. 6. Środki masowego przekazu. 7. Wyborcy i wybory. 8. Naród i mniejszości narodowe. 9. Patriotyzm dzisiaj. 10. Państwo i władza demokratyczna. 11. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna. 12. System wyborczy i partyjny. 13. Władza ustawodawcza w Polsce. 14. Władza wykonawcza. 15. Władza sądownicza. 16. Samorządy i ich znaczenie. 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców. 18. Samorząd powiatowy i wojewódzki. 19. Relacje Polski z innymi państwami. 20. Integracja europejska. 21. Polska w Unii Europejskiej. 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. 23. Problemy współczesnego świata. 24. Gospodarka rynkowa. 25. Gospodarstwo domowe. 26. Pieniądz i banki. 27. Gospodarka w skali państwa. 28. Przedsiębiorstwo i działalność gospodarcza. 29. Wybór szkoły i zawodu. 30. Etyka w życiu gospodarczym. IV etap edukacyjny - poziom podstawowy 1. Młody obywatel w urzędzie. 2. Prawo i sądy. 3. Bezpieczeństwo. 4. Edukacja i praca w Polsce i Unii Europejskiej. 5. Prawa człowieka. 6. Ochrona praw i wolności. IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony 1. Życie zbiorowe i jego reguły. 2. Socjalizacja i kontrola społeczna. 3. Grupa społeczna. 4. Struktura społeczna. 5. Zmiana społeczna. 6. Naród, ojczyzna i mniejszości narodowe. 7. Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym świecie. 8. Kultura i pluralizm kulturowy. 9. Współczesne spory światopoglądowe. 10. Edukacja w XXI w. 11. Obywatel i obywatelstwo. 12. Społeczeństwo obywatelskie. 13. Opinia publiczna. 14. Środki masowego przekazu. 15. Demokracja - zasady i procedury. 16. Polityka, ideologie, doktryny i programy polityczne. 17. Systemy partyjne. 18. Instytucja państwa. 19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. 20. Władza ustawodawcza w państwie demokratycznym. 21. Władza wykonawcza w państwie demokratycznym. 22. Współczesna demokracja w Polsce i na świecie - problemy i zagrożenia. 23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. 24. Parlament Rzeczypospolitej Polskiej. 25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. 26. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej. 27. Organy kontroli państwowej, ochrony prawa i zaufania publicznego. 28. Samorząd terytorialny w Polsce. 29. Prawo. 30. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej. 31. Sądy i Trybunały. 32. Prawo cywilne i rodzinne. 33. Prawo karne. 34. Prawo administracyjne. 35. Obywatel wobec prawa. 36. Prawa człowieka. 37. Ochrona praw człowieka w Polsce. 38. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka. 39. Polska polityka zagraniczna. 40. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym. 41. Globalizacja współczesnego świata. 42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. 43. Integracja europejska. 44. Europa wśród światowych mocarstw. 45. Polska w Unii Europejskiej. ⇑ III etap edukacyjny⇑1. Podstawowe umiejętności życia w omawia i stosuje zasady komunikowania się i współpracy w grupie (np. bierze udział w dyskusji, zebraniu, wspólnym działaniu);2) wymienia i stosuje podstawowe sposoby podejmowania wspólnych decyzji;3) przedstawia i stosuje podstawowe sposoby rozwiązywania konfliktów w grupie i między grupami;4) wyjaśnia na przykładach, jak można zachować dystans wobec nieaprobowanych przez siebie zachowań grupy lub jak im się przeciwstawić.⇑2. Życie podaje przykłady zbiorowości, grup, społeczności i wspólnot; charakteryzuje rodzinę i grupę rówieśniczą jako małe grupy;2) wyjaśnia na przykładach znaczenie podstawowych norm współżycia między ludźmi, w tym wzajemności, odpowiedzialności i zaufania;3) charakteryzuje życie szkolnej społeczności, w tym rolę samorządu uczniowskiego; wyjaśnia, na czym polega przestrzeganie praw ucznia;4) rozpoznaje role społeczne, w których występuje, oraz związane z nimi oczekiwania;5) wyjaśnia, jak tworzą się podziały w grupie i w społeczeństwie (np. na „swoich” i „obcych”), i podaje możliwe sposoby przeciwstawiania się przejawom nietolerancji.⇑3. Współczesne społeczeństwo charakteryzuje - odwołując się do przykładów - wybrane warstwy społeczne, grupy zawodowe i style życia;2) omawia problemy i perspektywy życiowe młodych Polaków (na podstawie samodzielnie zebranych informacji).⇑4. Być wyjaśnia, jak człowiek staje się obywatelem w sensie formalnym (prawo ziemi, prawo krwi, nadanie obywatelstwa);2) przedstawia cechy dobrego obywatela; odwołując się do historycznych i współczesnych postaci, wykazuje znaczenie postaw i cnót obywatelskich.⇑5. Udział obywateli w życiu przedstawia główne podmioty życia publicznego (obywatele, zrzeszenia obywatelskie, media, politycy i partie, władza, instytucje publiczne, biznes itp.) i pokazuje, jak współdziałają i konkurują one ze sobą w życiu publicznym;2) uzasadnia potrzebę przestrzegania zasad etycznych w życiu publicznym i podaje przykłady skutków ich łamania;3) przedstawia przykłady działania organizacji pozarządowych i społecznych (od lokalnych stowarzyszeń do związków zawodowych i partii politycznych) i uzasadnia ich znaczenie dla obywateli;4) wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na decyzje władz na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim i światowym.⇑6. Środki masowego omawia funkcje i wyjaśnia znaczenie środków masowego przekazu w życiu obywateli;2) charakteryzuje prasę, telewizję, radio, Internet jako środki masowej komunikacji i omawia wybrany tytuł, stację czy portal ze względu na specyfikę przekazu i odbiorców;3) wyszukuje w mediach wiadomości na wskazany temat; wskazuje różnice między przekazami i odróżnia informacje od komentarzy; krytycznie analizuje przekaz reklamowy.⇑7. Wyborcy i przedstawia argumenty przemawiające za udziałem w wyborach lokalnych, krajowych i europejskich;2) wymienia zasady demokratycznych wyborów i stosuje je w głosowaniu w szkole;3) wskazuje, czym powinien kierować się obywatel, podejmując decyzje wyborcze;4) krytycznie analizuje ulotki, hasła i spoty wyborcze.⇑8. Naród i mniejszości wyjaśnia, co dla niego oznacza być Polakiem (lub członkiem innej wspólnoty narodowej) i czym obywatelstwo różni się od narodowości;2) wyjaśnia, uwzględniając wielonarodowe tradycje Polski, jaki wpływ na kształtowanie narodu mają wspólne dzieje, kultura, język i tradycja;3) wyjaśnia, co to jest Polonia i w jaki sposób Polacy żyjący za granicą podtrzymują swoją więź z ojczyzną.⇑9. Patriotyzm wyjaśnia, co łączy człowieka z wielką i małą ojczyzną i omawia te więzi na własnym przykładzie;2) uzasadnia, że można równocześnie być Polakiem, Europejczykiem i członkiem społeczności światowej;3) wyjaśnia, odwołując się do wybranych przykładów, czym według niego jest patriotyzm; porównuje tę postawę z nacjonalizmem, szowinizmem i kosmopolityzmem;4) wykazuje, odwołując się do Holokaustu oraz innych zbrodni przeciw ludzkości, do jakich konsekwencji prowadzić może skrajny nacjonalizm;5) rozważa, odwołując się do historycznych i współczesnych przykładów, w jaki sposób stereotypy i uprzedzenia utrudniają dziś relacje między narodami.⇑10. Państwo i władza wymienia podstawowe cechy i funkcje państwa; wyjaśnia, czym jest władza państwowa;2) wskazuje różnice w sytuacji obywatela w ustroju demokratycznym, autorytarnym i totalitarnym;3) wyjaśnia zasady: większości, pluralizmu i poszanowania praw mniejszości w państwie demokratycznym;4) wskazuje najważniejsze tradycje demokracji (antyczna, europejska, amerykańska, polska);5) porównuje demokrację bezpośrednią z przedstawicielską oraz większościową z konstytucyjną (liberalną);6) wyjaśnia, czym są prawa człowieka i uzasadnia ich znaczenie we współczesnej demokracji;7) rozważa i ilustruje przykładami zalety i słabości demokracji.⇑11. Rzeczpospolita Polska jako demokracja wyjaśnia, co to znaczy, że konstytucja jest najwyższym aktem prawnym w Rzeczypospolitej Polskiej;2) omawia najważniejsze zasady ustroju Polski (suwerenność narodu, podział władzy, rządy prawa, pluralizm).⇑12. System wyborczy i wymienia partie polityczne obecne w Sejmie; wskazuje te, które należą do koalicji rządzącej, i te, które pozostają w opozycji.⇑13. Władza ustawodawcza w przedstawia zadania i zasady funkcjonowania polskiego parlamentu, w tym sposób tworzenia ustaw;2) sporządza, na podstawie obserwacji wybranych obrad parlamentu, notatkę prasową o przebiegu tych obrad i przygotowuje krótkie wystąpienie sejmowe w wybranej sprawie.⇑14. Władza wskazuje najważniejsze zadania prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i wyszukuje w środkach masowego przekazu informacje o działaniach urzędującego prezydenta;2) wyjaśnia, jak powoływany jest i czym zajmuje się rząd polski; podaje nazwisko premiera, wyszukuje nazwiska ministrów i zadania wybranych ministerstw;3) wymienia zadania administracji rządowej i podaje przykłady jej działań;4) wyjaśnia, co to jest służba cywilna i jakimi zasadami powinien się kierować urzędnik państwowy.⇑15. Władza przedstawia organy władzy sądowniczej, zasady, wedle których działają sądy (niezawisłość, dwuinstancyjność) i przykłady spraw, którymi się zajmują.⇑16. Samorządy i ich uzasadnia potrzebę samorządności w państwie demokratycznym i podaje przykłady działania samorządów zawodowych i samorządów mieszkańców;2) wyjaśnia, na czym polegają zasady decentralizacji i pomocniczości; odnosi je do przykładów z życia własnego regionu i miejscowości.⇑17. Gmina jako wspólnota wymienia najważniejsze zadania samorządu gminnego i wykazuje, jak odnosi się to do jego codziennego życia;2) przedstawia sposób wybierania i działania władz gminy, w tym podejmowania decyzji w sprawie budżetu;3) pisze podanie, krótki list w sprawie publicznej i wypełnia prosty druk urzędowy;4) odwiedza urząd gminy i dowiaduje się, w jakim wydziale można załatwić wybrane sprawy.⇑18. Samorząd powiatowy i przedstawia sposób wybierania samorządu powiatowego i wojewódzkiego oraz ich przykładowe zadania;2) porównuje - na wybranych przykładach - zakres działania samorządu wojewódzkiego z zakresem działania wojewody.⇑19. Relacje Polski z innymi przedstawia najważniejsze kierunki polskiej polityki zagranicznej (stosunki z państwami Unii Europejskiej i Stanami Zjednoczonymi, relacje z sąsiadami);2) charakteryzuje politykę obronną Polski; członkostwo w NATO, udział w międzynarodowych misjach pokojowych i operacjach militarnych;3) wyjaśnia, czym się zajmują ambasady i konsulaty.⇑20. Integracja przedstawia cele i etapy integracji europejskiej (traktaty rzymskie, traktaty z Maastricht, Nicei, Lizbony);2) wyjaśnia, jak w Unii Europejskiej realizowane są zasady pomocniczości i solidarności;3) wyjaśnia, skąd pochodzą środki finansowe w budżecie unijnym i na co są przeznaczane;4) wskazuje na mapie członków Unii Europejskiej i uzasadnia swoją opinię na temat jej dalszej integracji i rozszerzania.⇑21. Polska w Unii wyszukuje informacje na temat korzystania ze środków unijnych przez polskich obywateli, przedsiębiorstwa i instytucje;2) formułuje i uzasadnia własne zdanie na temat korzyści, jakie niesie ze sobą członkostwo w Unii Europejskiej, odwołując się do przykładów z własnego otoczenia i całego kraju.⇑22. Współpraca i konflikty wskazuje na mapie miejsca najpoważniejszych konfliktów międzynarodowych; omawia przebieg i próby rozwiązania jednego z nich.⇑23. Problemy współczesnego porównuje sytuację w państwach globalnego Południa i globalnej Północy i wyjaśnia na przykładach, na czym polega ich współzależność;2) uzasadnia potrzebę pomocy humanitarnej i angażuje się (w miarę swoich możliwości) w działania instytucji (także pozarządowych), które ją prowadzą;3) ocenia sytuację imigrantów i uchodźców we współczesnym świecie;4) wyjaśnia, co to jest terroryzm i w jaki sposób próbuje się go zwalczać.⇑24. Gospodarka przedstawia podmioty gospodarcze (gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, państwo) i związki między nimi;2) charakteryzuje gospodarkę rynkową (prywatna własność, swoboda gospodarowania, konkurencja, dążenie do zysku, przedsiębiorczość);3) wyjaśnia działanie prawa podaży i popytu oraz ceny jako regulatora rynku; analizuje rynek wybranego produktu i wybranej usługi.⇑25. Gospodarstwo wyjaśnia na przykładach, jak funkcjonuje gospodarstwo domowe;2) wymienia główne dochody i wydatki gospodarstwa domowego; układa jego budżet;3) wyjaśnia, jakie prawa mają konsumenci i jak mogą ich dochodzić.⇑26. Pieniądz i przedstawia na przykładach funkcje i formy pieniądza w gospodarce rynkowej;2) wyjaśnia, czym zajmują się: bank centralny, banki komercyjne, giełda papierów wartościowych.⇑27. Gospodarka w skali wyjaśnia terminy: produkt krajowy brutto, wzrost gospodarczy, inflacja, recesja; interpretuje dane statystyczne na ten temat;2) wymienia najważniejsze dochody i wydatki państwa; wyjaśnia, co to jest budżet państwa;3) przedstawia główne rodzaje podatków w Polsce (PIT, VAT, CIT) i oblicza wysokość podatku PIT na podstawie konkretnych danych.⇑28. Przedsiębiorstwo i działalność wyjaśnia, na czym polega prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej;2) przedstawia główne prawa i obowiązki pracownika; wyjaśnia, czemu służą ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.⇑29. Wybór szkoły i wskazuje główne przyczyny bezrobocia w swojej miejscowości, regionie i Polsce; ocenia jego skutki.⇑30. Etyka w życiu przedstawia zasady etyczne, którymi powinni się kierować pracownicy i pracodawcy; wyjaśnia, na czym polega społeczna odpowiedzialność biznesu;2) podaje przykłady zjawisk z szarej strefy w gospodarce i poddaje je ocenie.⇑IV etap edukacyjny - poziom podstawowy⇑1. Młody obywatel w wyjaśnia, jak nabywa się obywatelstwo polskie i unijne;2) ustala, w jakim urzędzie i w jaki sposób uzyskuje się dowód osobisty, paszport, prawo jazdy, jak rejestruje się motocykl i samochód;3) podaje formalne warunki, jakie spełnić musi obywatel, by wziąć udział w wyborach;4) uzyskuje informację publiczną na zadany temat w odpowiednim urzędzie;5) wyjaśnia, co może zrobić obywatel, gdy nie zgadza się z decyzją urzędu;6) sporządza urzędowy wniosek, skargę i odwołanie.⇑2. Prawo i wyjaśnia, co to jest prawo i czym różnią się normy prawne od norm religijnych, moralnych i obyczajowych;2) wymienia podstawowe zasady prawa (prawo nie działa wstecz, domniemanie niewinności, nie ma winy bez prawa, nieznajomość prawa szkodzi) i wyjaśnia konsekwencje ich łamania;3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny i interpretuje proste przepisy prawne;4) wyjaśnia różnice między prawem cywilnym, karnym i administracyjnym; wskazuje, w jakim kodeksie można znaleźć przepisy dotyczące konkretnej sprawy;5) uzasadnia potrzebę niezależności i niezawisłości sędziów;6) przedstawia uczestników i przebieg procesu sądowego: cywilnego i karnego; uzasadnia znaczenie mediacji.⇑3. charakteryzuje najważniejsze zadania prokuratury i policji;2) przedstawia uprawnienia policjantów i innych służb porządkowych; rozpoznaje przejawy ich naruszania;3) przedstawia przepisy prawne dotyczące sprzedaży i konsumpcji alkoholu, papierosów i narkotyków i wskazuje na konsekwencje ich łamania.⇑4. Edukacja i praca w Polsce i Unii omawia na wybranych przykładach zasady przyjmowania do szkół wyższych;2) wyjaśnia, co wynika z wejścia Polski do strefy Schengen; zna zasady bezpiecznego podróżowania po Europie i świecie (unikanie ryzyka, postępowanie w razie kradzieży lub wypadku, możliwości uzyskania pomocy, w tym opieki zdrowotnej);3) wyjaśnia, jakie możliwości zarabiania mają młodzi ludzie, jakie umowy mogą zawierać i jakie są zasady opodatkowania ich dochodów.⇑5. Prawa przedstawia krótko historię praw człowieka i ich generacje; wymienia najważniejsze dokumenty z tym związane;2) wymienia podstawowe prawa i wolności człowieka; wyjaśnia, co oznacza, że są one powszechne, przyrodzone i niezbywalne;3) podaje najważniejsze postanowienia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Konwencji o Prawach Dziecka;4) bierze udział w debacie klasowej, szkolnej lub internetowej na temat wolności słowa lub innych praw i wolności;5) wyjaśnia, na czym polegają: prawo do prywatności, w tym do ochrony danych osobowych i prawa obywatela w kontaktach z mediami.⇑6. Ochrona praw i przedstawia główne środki ochrony praw i wolności w Polsce;2) opisuje sposób działania Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka; pisze prostą skargę do jednego z nich (według wzoru);3) uzasadnia znaczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu;4) przedstawia na przykładach działania podejmowane przez ludzi i organizacje pozarządowe broniące praw człowieka; w miarę swoich możliwości włącza się w wybrane działania (np. podpisuje apel, prowadzi zbiórkę darów);5) rozpoznaje przejawy rasizmu, szowinizmu, antysemityzmu i ksenofobii; uzasadnia potrzebę przeciwstawiania się im oraz przedstawia możliwości zaangażowania się w wybrane działania na rzecz równości i tolerancji;6) znajduje informacje o naruszaniu praw człowieka w wybranej dziedzinie (np. prawa kobiet, prawa dziecka, wolność wyznania, prawo do edukacji, prawa humanitarne) i projektuje działania, które mogą temu zaradzić.⇑IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony⇑1. Życie zbiorowe i jego charakteryzuje wybrane zbiorowości, społeczności, wspólnoty, społeczeństwa, ze względu na obowiązujące w nich reguły i więzi;2) podaje przykłady norm i instytucji społecznych; charakteryzuje ich funkcje w życiu społecznym;3) wyjaśnia, co to jest anomia, omawia jej przyczyny i skutki;4) omawia na przykładach źródła i mechanizmy konfliktów społecznych oraz sposoby ich rozwiązywania.⇑2. Socjalizacja i kontrola porównuje modele socjalizacji charakterystyczne dla własnej grupy wiekowej i pokolenia rodziców;2) opisuje przejawy kontroli społecznej w życiu codziennym;3) wyjaśnia na przykładach, w jaki sposób dochodzi do stygmatyzacji społecznej i jakie mogą być jej skutki.⇑3. Grupa przedstawia cechy i funkcjonowanie małej grupy społecznej (liczebność, więź, trwałość, role grupowe, wspólne wartości i cele, poczucie odrębności, współdziałanie);2) omawia na przykładach różne rodzaje grup i wyjaśnia funkcjonowanie wskazanej grupy;3) wyjaśnia znaczenie grup odniesienia pozytywnego i negatywnego w procesie socjalizacji;4) opisuje swoiste cechy współczesnej rodziny jako grupy społecznej; porównuje i ilustruje przykładami różne modele rodziny.⇑4. Struktura opisuje strukturę klasowo-warstwową polskiego społeczeństwa i swojej społeczności lokalnej;2) porównuje skalę nierówności społecznych w Polsce i wybranym państwie, wyjaśniając związek między nierównościami społecznymi a nierównością szans życiowych;3) podaje przykłady i wyjaśnia uwarunkowania pionowej i poziomej ruchliwości społecznej;4) opisuje mechanizm i skutki społecznego wykluczenia oraz sposoby przeciwdziałania temu zjawisku;5) charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce (w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich rozwiązania.⇑5. Zmiana charakteryzuje historyczne formy organizacji społeczeństwa (pierwotne, tradycyjne, przemysłowe, postindustrialne);2) omawia cechy współczesnego społeczeństwa zachodniego (otwarte, postindustrialne, konsumpcyjne, masowe, informacyjne);3) analizuje sposoby adaptacji do zmiany społecznej na podstawie własnych obserwacji i tekstów kultury;4) przedstawia i ocenia dwie drogi zmiany społecznej: rewolucję i reformę;5) charakteryzuje wybrany ruch społeczny, np.: Solidarność, ruch niepodległościowy nonviolence Mahatmy Gandhiego, ruch praw obywatelskich Martina L. Kinga, ruch na rzecz ochrony środowiska naturalnego, ruch emancypacji kobiet.⇑6. Naród, ojczyzna i mniejszości przedstawia dwie koncepcje narodu: etniczno-kulturową i polityczną;2) omawia czynniki sprzyjające asymilacji oraz służące zachowaniu tożsamości narodowej;3) charakteryzuje postawy współczesnych Polaków wobec ojczyzny i narodu;4) charakteryzuje mniejszości narodowe, etniczne i grupy imigrantów żyjące w Polsce (liczebność, historia, kultura, religia itp.); wymienia prawa, które im przysługują.⇑7. Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym porównuje różne modele polityki wybranych państw wobec mniejszości narodowych i imigrantów;2) wyjaśnia, dlaczego w Europie integracja imigrantów z państw pozaeuropejskich rodzi trudności; ocenia sytuację imigrantów w Polsce;3) omawia na przykładach przyczyny i sposoby rozwiązywania długotrwałych konfliktów między narodami;4) omawia przyczyny i skutki konfliktów społecznych w państwach Afryki, Azji, Ameryki Południowej i Środkowej.⇑8. Kultura i pluralizm wskazuje specyficzne cechy kultury wysokiej, masowej, narodowej i ludowej;2) rozpoznaje najważniejsze cechy kultury wskazanej społeczności;3) określa znaczenie religii w polskiej kulturze; charakteryzuje religijność współczesnych Polaków;4) ocenia wpływ kontrkultury na życie społeczne;5) wyjaśnia, na czym polega i skąd się bierze pluralizm kulturowy współczesnego społeczeństwa; analizuje konsekwencje tego zjawiska;6) rozróżnia tolerancję od akceptacji; ocenia ich znaczenie dla życia społecznego;7) charakteryzuje subkultury młodzieżowe w Polsce i Europie.⇑9. Współczesne spory rozpatruje argumenty przemawiające za swobodą prowadzenia badań genetycznych oraz ich prawnym zakazem;2) rozważa racje stron sporów o dopuszczalność aborcji i eutanazji;3) uzasadnia traktowanie kary jako odpłaty lub jako sposobu resocjalizacji; formułuje własne stanowisko w tej sprawie;4) rozważa argumenty i kontrargumenty stron sporu o przyznanie mniejszościom seksualnym takich samych praw, jakie mają osoby heteroseksualne;5) rozpatruje racje stron innych aktualnych sporów światopoglądowych i formułuje swoje stanowisko w danej sprawie.⇑10. Edukacja w XXI przedstawia rolę szkoły i edukacji nieformalnej w

rozszerzona matura z polskiego wymagania